2013-06-15
2014-04-06

Dariusz Kosiński

Spojrzenia z oddali

Opowiadał mi kiedyś jeden z wybitnych polskich artystów teatru „alternatywnego” o przyjętej w tym środowisku strategii wytwarzania efektu własnego znaczenia „na zagranicę”. Kiedy ktoś z Polski zapraszał zespół na występy czy do udziału w jakimś festiwalu, przed udzieleniem odpowiedzi należało poprosić o chwilę na sprawdzenie, „czy nie jesteśmy w tym czasie za granicą”, co oczywiście miało służyć wywołaniu wrażenia, że niszowa w istocie i stosunkowo słabo znana w kraju działalność cieszy się wielkim uznaniem „w świecie”. Opowieść była ironiczna, a nawet autoironiczna, ale jednocześnie gorzka, bo jej oczywistą konkluzją była dobrze znana, wielokrotnie opisywana i wyśmiewana potrzeba potwierdzenia własnej wartości w oczach innych, przede wszystkim „w oczach Zachodu” – kiedyś Paryża, później Nowego Jorku.

Jerzy Grotowski i Teatr Laboratorium to wręcz modelowy przykład działania tego typu mechanizmów, ale i świadomego ich wykorzystywania w sposób pionierski i mistrzowski zarazem. Wiadomo dobrze, że to sukcesy zagraniczne, przede wszystkim francuskie i amerykańskie, zapewniły zespołowi wysoką pozycję także w kraju (choć jednocześnie naraziły na krytykę i ataki), że to uznanie i powaga, z jaką Grotowski był traktowany na świecie w dużej mierze przyczyniły się do poważnego traktowania w Polsce. Ostatecznie i dziś – obok Tadeusza Kantora – Jerzy Grotowski pozostaje najlepiej rozpoznawanym za granicą polskim artystą teatralnym, co sprawia, że nie tak łatwo się go pozbyć. Wiadomo także – choć ten temat wciąż czeka na swoje dokładne zbadanie i opracowanie – że Grotowski i jego współpracownicy (zwłaszcza Ludwik Flaszen i Eugenio Barba) zrobili bardzo wiele, by wygenerować i wykorzystać międzynarodowy rozgłos, posiłkując się przy tym bardzo nowoczesnymi strategiami marketingowymi i PR-owskimi w czasach, gdy te pojęcia nic jeszcze nikomu nie mówiły.

Wszystko to wiadomo, ale chyba wciąż jeszcze zbyt mało wiemy i za słabo sobie zdajemy sprawę z tego, jak złożonym i skomplikowanym zjawiskiem była i wciąż jest międzynarodowa recepcja Grotowskiego i jego teatru. Szukając u innych potwierdzenia własnych rozpoznań i własnej wartości, jednocześnie nie wydajemy się zbyt interesować odmiennością spojrzenia oraz odmiennością tego, co Grotowski wywoływał i inspirował w poszczególnych krajach i kulturach. Nie wydaje się dalekie od prawdy stwierdzenie, że jako Polacy jesteśmy przekonani, iż tylko my mamy odpowiednio rozległą i głęboką wiedzę o Grotowskim, że tylko my – z racji wspólnego, bardzo specyficznego zaplecza kulturowego – jesteśmy go w stanie zrozumieć. Od innych oczekujemy w zasadzie tylko potwierdzenia wielkości „naszego rodaka”, patrząc zarazem z pewną wyższością na proponowane przez nich interpretacje, zwłaszcza te, które nie uwzględniają naszej kulturowej specyfiki (której sami często się jednocześnie wstydzimy i którą uważamy za anachroniczną).

DZIAŁO SIĘ

Małgorzata Szyszka

Dziedzictwo Jerzego Grotowskiego w Meksyku

POLECONE EKSPRESEM

  • Teksty zebrane
  • Otwarty Uniwersytet Poszukiwań
  • Praktyki Teatralne Wsiewołoda Meyerholda
  • Theatre/Ecology/Cognition. Theorizing Perrformer-Object. Interaction in Grotowsk
  • The post-taumatic theatre of Grotowski and Kantor. History and Holocaust in „Akr
  • Grotowski, Woman and Contemporary Performance. Meetings with Remarkable Women
  • Zła pamięć. Przeciw-historia w polskim teatrze i dramacie
  • Faust J. W. Goethego na scenach polskich. Grotowski – Szajna – Jarocki
  • L’anthropologie théâtrale selon Jerzy Grotowski
  • Jerzy Grotowski. Miradas desde Latinoamérica
  • Grotowski. Konceptet, myten og skuespillerne
  • Aktor. Animator twórczych procesów
  • Pasja 20, 21. Powroty Chrystusa
  • „Książę Niezłomny”. Studium i rekonstrukcja spektaklu Jerzego Grotowskiego i Tea
  • Spalić dom. Rodowód reżysera
  • Teatr i teatrologia. Podstawowe pytania
  • W labiryncie. Theodoros Terzopoulos spotyka Heinera Müllera
  • Zygmunt Molik’s Voice and Body Work: The Legacy of Jerzy Grotowski
  • Ludwik Flaszen, Grotowski & Company