Maciej Jaworski

Nowoczesny Orfeusz. Interpretacje mitu w literaturze polskiej XX–XXI wieku 

Instytut Badań Literackich PAN, Warszawa 2017

Najsłynniejsza powieść Stanisława Lema oparta została na schemacie mitu o Eurydyce i Orfeuszu. Enigmatyczny liryk Aleksandra Wata jawi się jako rewelacyjna gramatyka tworzenia sceny powtórnej utraty Eurydyki. Czesław Miłosz jest autorem jednego z najbardziej odkrywczych odczytań historii orfejskiej, zarazem typowego dla naszej „świeckiej epoki”. W napisanym w czasie II wojny światowej dramacie Anna Świrszczyńska podjęła się włączenia w dzieje podróży do Hadesu postaci Orfeusza, bohatera wspólnoty, pozbawionego dotąd własnej fabuły. Dramat o herosie projektował też śmiertelnie chory Stanisław Wyspiański; analogiczne zamierzenia snuł w obozowych notatkach Konstanty Ildefons Gałczyński. To tylko przykłady zaskakująco bogatej i różnorodnej, a dotąd w małym stopniu rozpoznanej polskiej recepcji opowieści o pierwszym artyście.

Książka, złożona z interpretacji pojedynczych utworów i z ujęć przekrojowych, poświęcona jest literaturze polskiej ostatnich stu lat, ale również wielowiekowym dziejom przemian mitu Orfeusza w sztuce Zachodu. W monografii znaleźć można propozycję mitologicznej lektury dzieł nieodnoszących się do fabuły wprost, refleksję nad alternatywną historią recepcji oraz przyszłymi losami tematu. W tekst wkomponowano 15 fragmentów kontekstowych, które dotyczą istotnych elementów i klasycznych realizacji mitu: mogą one być czytane w dowolnej kolejności jako hasła dotąd nieistniejącej encyklopedii orfejskiej. Oprócz badaczy literatury studium zaciekawi kulturoznawców, filologów klasycznych, historyków sztuki, wszystkie osoby zainteresowane mitami i ich długim trwaniem w kulturze.

POLECONE EKSPRESEM

  • Zbigniew Szmyt,  Azja u bram. Studium nad migracjami Buriatów w Rosji
  • Dybuk. Na pograniczu dwóch światów
  • Tadeusz Kornaś, Apologie. Szkice o teatrze i religii
  • Włodzimierz Szturc, Genetyka widowiska. Człowiek, maska, rytuał, widowisko
  • Bartosz Jastrzębski, Jędrzej Morawiecki, Maciej Skawiński, Jutro spadną gromy
  • Bartosz Jastrzębski, Jędrzej Morawiecki, Cztery zachodnie staruchy. Reportaż o d
  • Albert Jawłowski, Milczący lama. Buriacja na pograniczu światów
  • Maciej Jaworski, Nowoczesny Orfeusz
  • Margaret Stutley Shamanism: An Introduction
  • Andrei A. Znamenski  The Beauty of the Primitive: Shamanism and Western Imaginat
  • Mihály Hoppál, Szamani euroazjatyccy
  • Mirosław Kocur Źródła teatru
  • Jerri Daboo, Ritual, Rapture and Remorse: A Study of Tarantism and „Pizzica” in
  • Ernesto de Martino, Ziemia zgryzoty
  • Maria Czaplicka Mój rok na Syberii
  • Nowicka Korzenie ałtargany sięgają głęboko
  • Castaneda Opowieści mocy
  • Jean Clottes, David Lewis-Williams Prehistoryczny szaman
  • Andrzej Szyjewski Szamanizm
  • Tomasz Sikora Użycie substancji halucynogennych a religia