2011-03-27
2014-04-08

Teatr Laboratorium

najbardziej znana i najczęściej stosowana ogólna nazwa zespołu Grotowskiego. Określenie „laboratorium” zostało oficjalnie dodane do nazwy Teatru 13 Rzędów 1 marca 1962 roku niedługo po premierze Kordiana, w trakcie prac nad Akropolis. Wiązało się ono z przełomową zmianą w praktyce zespołu, jaką było rozpoczęcie metodycznych prac badawczych w zakresie sztuki aktorskiej. Oznaczało to stopniowe odchodzenie od pracy nakierowanej bezpośrednio na wymagania i potrzeby związane z kolejnymi przedstawieniami na rzecz prowadzonego metodami teatralnymi procesu poznawczego, dotyczącego tyleż sztuki aktorskiej, co możliwości organicznego rozwoju człowieka. Określenie Teatr Laboratorium przyjęło się powszechnie po przeprowadzce zespołu do Wrocławia i mimo kolejnych zmian oficjalnej nazwy instytucji było używane jako popularna i wygodna w użyciu formuła skrótowa. Przyjęte przez badaczy i rozpowszechnione utożsamianie Teatru Laboratorium z teatrem Grotowskiego, choć w dużej mierze zasadne, nie oddaje jednak do końca zmian, jakie zachodziły w sposobie funkcjonowania instytucji. Od początku działalności we Wrocławiu Teatr Laboratorium patronował działaniom podejmowanym w sposób mniej lub bardziej niezależny przez poszczególnych członków zespołu, a nawet przez osoby do niego nie należące (stażyści). Tendencja ta narastała w okresie parateatralnym, zaś wraz z początkiem Teatru Źródeł i rozpoczęciem przez Grotowskiego prac z międzynarodową grupą wybranych współpracowników stało się jasne, że wiele działań obejmowanych nazwą i prowadzonych przez instytucję Teatr Laboratorium jest prowadzonych niezależnie od pracy samego Grotowskiego (Drzewo ludzi, Thanatos polski), choć oczywiście odbywają się za jego zgodą i wiedzą. Ten wewnętrzny podział stał się podstawą programu działania ogłoszonego w czasie obchodów jubileuszu 20-lecia 15 listopada 1979 (Teatr Laboratorium po dwudziestu latach. Hipoteza robocza). Nietożsamość działań Teatru Laboratorium i poszukiwań Grotowskiego potwierdziły też decyzje personalno-administracyjne: mianowanie Zygmunta Cynkutisa zastępcą dyrektora (1978–1980) i objęcie stanowiska dyrektora przez Ludwika Flaszena (1980–1984). Przez cały ten okres ogromne znaczenie i zasługi dla funkcjonowania instytucji i zespołu miała działalność pracowników administracji od kierującego nią Jędrzeja Sella, przez legendarną sekretarkę Grotowskiego Stefanię Gardecką, główną księgową Olgę Piech, po zapewniającego obsługę techniczną Czesława Szarka. Po wprowadzeniu stanu wojennego i wyjeździe Grotowskiego z Polski Teatr Laboratorium ograniczył swoją działalność, funkcjonując przede wszystkim jako platforma instytucjonalna łącząca działania poszczególnych członków zespołu. W grudniu 1982 do przebywającej we Francji części grupy dotarł list Grotowskiego informujący, że pozostaje na emigracji i prosi o niekontynuowanie działalności instytucji związanej z jego nazwiskiem. Była to w zasadzie prośba o rozwiązanie Teatru Laboratorium. Po długich dyskusjach głosami większości zespołu oficjalną decyzję o jego samorozwiązaniu z dniem 31 sierpnia 1984 ogłoszono 28 stycznia tegoż roku. W siedzibie Teatru rozpoczęło funkcjonowanie Drugie Studio Wrocławskie, kierowane przez Zygmunta Cynkutisa, który nie podpisał aktu samorozwiązania. Po jego śmierci i zamknięciu Studia w siedzibie Teatru zorganizowano Ośrodek Badań Twórczości Jerzego Grotowskiego i Poszukiwań Teatralno-Kulturowych, obecnie Instytut im. Jerzego Grotowskiego.

Witam,

Dziękuję za zgłoszenie.
Odezwiemy się niebawem.

Pozdrawiam serdecznie,
Anna Sielatycka
Bibliografia: 

Laboratorium w teatrze, z Jerzym Grotowskim rozmawiał Bogusław Czarmański, „Tygodnik Kulturalny” 1967 nr 17, z 23 kwietnia, s. 1, 6. Wersja skrócona: Jerzy Grotowski: Instytut Badań Metody Aktorskiej, w programie: Teatr Laboratorium – Instytut Badań Metody Aktorskiej, Akropolis, 1967; przedruk pod tytułem Badanie metody [w:] Jerzy Grotowski: Ku teatrowi ubogiemu, opracował Eugenio Barba, przedmowa Peter Brook, przełożył z języka angielskiego Grzegorz Ziółkowski, redakcja wydania polskiego Leszek Kolankiewicz, Wrocław 2007, s. 123-128.

Jerzy Grotowski, Instytut Laboratorium: Program 1975–1976, pismo do Jana Soyty, dyrektora Wydziału Kultury Urzędu miasta Wrocławia, datowane 31 grudnia 1974, „Teatr” 1975 nr 7 (620), z 1–15 kwietnia, s. 19.

Tenże: Teatr Laboratorium po dwudziestu latach. Hipoteza robocza, w oparciu o stenogram spotkania z okazji obchodów dwudziestolecia Teatru Laboratorium 15 listopada 1979 roku we Wrocławiu, „Polityka” 1980 nr 4, z 26 stycznia, s. 1 i 10.

Zbigniew Osiński: Grotowski i jego Laboratorium, Warszawa 1980.